Stresin Vücuda Etkileri: Vücut Sürekli Alarmdayken Neler Oluyor?

Yoğun stresi hayatının bir parçası haline getirmiş herkes stresin vücuda etkileri konusunda araştırma yapmış ve çözüm yolu aramıştır. Stresi hissetmek ve stresli olmak bazı durumlarda ve bazı zamanlarda oldukça normaldir. Stres, zorlu, tehlikeli veya çaba gerektiren durumlarda ortaya çıkabilen hem fiziksel hem de zihinsel bir tepkidir. Bu gibi anlar da hayatımızda her zaman var olacağından stresi hayatımızdan tamamıyla çıkarmak gerçekçi olmayan bir tutum olacaktır. Doğru miktardaki stres motive edici olabilirken, uzun süreli ve kontrolünü kaybettiğimiz stres fiziksel ve zihinsel aksaklıklar doğuracaktır.

Bu yazımızda stresin vücuda etkilerini tüm yönleriyle ele alacağız.

Stres Nedir?

Kaygı, baskı ya da gerilim gibi durumlar karşısında vücudun kendiliğinden verdiği bir tepkidir. Aslında bu tepki, bizi korumayı ve duruma uyum sağlamamızı amaçlar. Zararlı değil, aksine doğal bir mekanizmadır. Kelime kökeni Latince “gerilmek” anlamına gelen stringere \ strictus sözcüğünden gelir. Bu da stresin neden çoğu zaman bedensel ve zihinsel bir sıkışmışlık hissi yarattığını açıklamamıza yardımcı olur.

Bilimsel olarak stres ilk kez 1950’li yıllarda doktor Hans Selye tarafından ele alınmıştır. Selye, stresi vücudun karşılaştığı her türlü baskıya verdiği genel bir tepki olarak tanımlamıştır. Yani stres, kişinin kendini zorlanmış hissetmesine neden olan talepler olarak düşünülebilir.

Stres çoğu zaman olumsuz bir durum gibi algılanır. Fakat doğru düzeyde yaşandığında kişiyi harekete geçirebilir, motive edebilir ve gelişime katkı sağlayabilir. Yeni deneyimler kazanmamız, sorumluluk almamız ya da sınırlarımızı fark etmemiz için biraz da olsa strese ihtiyaç duyarız. Sorun, stresimizin uzun vadeli ve kontrolsüz hale gelmesidir.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi stres genel olarak iki şekilde ele alınır: bedensel (fizyolojik) ve zihinsel (psikolojik) stres. Bedensel stres, vücudun hormon sistemi üzerinden çalışır. Daha çok hayatta kalmaya yönelik otomatik tepkileri kapsar.

Psikolojik stres ise düşüncelerimiz ve duygularımızla bağlantılıdır. Bu durumda beynin duygu ve hafıza ile ilişkili bölgeleri de sürece dahil olur. Yani yaşadığımız olaylara nasıl anlam verdiğimiz, stresin şiddetini doğrudan etkiler.

stresin vücuda etkileri

Stres Vücuda Ne Yapar ve Vücudu Nasıl Uyarır?

Tıpkı reflekslerimizin çalışması gibi, stresi algıladığında da beynimiz bazı tepkiler verir. Stres beyin için bir tehdittir ve onunla adeta savaşması gerekecektir. Bu durumda kalp atışının hızlanması, nefes alış-verişinin hızlanması ve kasların gerilmesi beynin ‘savaş ya da kaç’ tepkisidir diyebiliriz. Bu belirtileri yaşayan bizler de ‘stres vücutta ne yapar?’ sorusunu salt haliyle birebir deneyimlemiş oluruz.

İlginizi Çekebilir: Beyin Nasıl Çalışır? Bir Düşünce Beyinde Nasıl Başlar ve Davranışa Dönüşür

Bu süreçte yaşadığımız stres belirtileri şunlardır: çarpıntı, konsantrasyon bozukluğu, nefes darlığı, odaklanmada zorluk, mide bulantısı, iştahsızlık veya aşırı yeme eğilimi… Bu belirtiler kişiden kişiye değişmekte olup, dinlenemeyen bir vücut ve zihin sonucunda kendilerini gösterirler.

Bu belirtilerin kısa sürmesi halinde zihnimizi ve bedenimizi toparlamak kolaydır. Ancak bu belirtilerin vücutta sürekli yer alması durumunda kas gerginlikleri, mide ve sindirim problemleri, baş ağrıları veya uykusuzluk gibi stresin vücuda etkileri gözle görülebilir ve iyileştirilmesi kısmen daha çok çaba isteyen bir hale gelir.

Hormonlarımızdan Kaslara Stresin Etkileri

Aşırı herhangi bir duyguda olduğu gibi, stresli olduğumuz anlarda da bazı hormonlar salgılarız. Bunların başında kortizol ve adrenalin hormonu vardır. Kortizol böbrek üstü bezlerinde üretilen ve vücuda salınan bir steroid hormonudur. Bu hormon vücudun strese verdiği tepkiyi düzenler. Kortizol hormonu stres, korku veya heyecan durumlarında vücutla uyumlanır. Bu sebeple halk arasında stres hormonu olarak da bilinir.

Adrenalin ise yine böbreklerin üzerindeki adrenal bezler aracılığıyla üretilir. Herhangi bir korku veya heyecan durumlarına hazırlamak için adrenalin, solunum yollarımızı genişletir ve bu da nefes alış ve verişlerimizi kolaylaştırır ve kalp atışını hızlandırır.

Bu hormonlar her ne kadar kısa vadede hayatta kalmamızı desteklese de, bu hormonları uzun süreli salgılamak ciddi problemlere yol açabilir. Stres ve hormonlar arasındaki bu dengesizlik ve dalgalanmalar kilo artışı, ruh hali değişimi veya bağışık sisteminin zayıflamasına yol açabilir.

Hiç hareket etmediğimizi sandığımız anlarda dahi kaslarımızı kullanırız. Kaygılı veya stresli olduğumuzda ise refleks olarak onları sıkarız. Özellikle boyun, omuz ve çene bölgesindeki kaslarımızı sıkmamız bu bölgelerde sertlik oluşmasına sebep olur. Dolayısıyla ‘Vücut neden sürekli gergin olur?’ sorusunu soran kişiye verebileceğimiz en iyi cevaplardan birisi kaslardaki bu sertliktir. Stresten farkında dahi olmadan sürekli sıktığımız kaslarımız gevşeyemez ve bu kaslarda kronikleşen ağrılar meydana gelebilir.

stresin vücuda etkileri

Psikoloji, Bağışıklık ve Uyku Düzenimiz

Vücudumuz bir bütündür. Bu nedenle aşırı stres yalnızca kaslarımızı ve hormonlarımızı etkilemez. Bizi hastalıklardan koruyan bağışıklık sistemimiz de stresten doğrudan etkilenir. Stresin bağışıklık sistemine etkisi, bizim hastalık ve mikroplara karşı daha savunmasız bir hale gelmemize yol açar. Bu yüzden de stresli zamanlarda veya sonrasında daha sık hasta olur ve daha zor ve uzun sürede iyileşiriz.

Ruhsal açıdan yani stresin psikolojik etkileri ise diğer etkileri gibi oldukça kapsamlıdır. Anksiyete, tahammülsüzlük, sabırsızlık, içe dönmek, sosyal ortamlardan kaçınmak, motivasyon ve heves kaybı stresten dolayı oluşabilecek sorunlardan sadece birkaçıdır. Bu gibi zihinsel durumlarda kişilerin kendilerini rahatlatmaları oldukça zor olabilir ve dışarıdan yardıma ihtiyaç duyabilirler. Zihnin sürekli tetikte olması zihni yorar ve bu zihin yorgunluğu ise fiziksel sağlığımızda kendini gösterir.

İlginizi Çekebilir: Yanlış Anlaşılma Psikolojisi: İnsanların Bizi Neden Yanlış Anladığını Açıklayan 7 Bilimsel Gerçek

Zihnimizin sürekli bir alarm halinde olması durumunda uyku düzenimizin bozulması şaşırtıcı olmayacaktır. Uyumadan önce yaşadığımız düşünceler silsilesi, uykuya daldıktan sonra gece sık sık uyanma veya sabahları alarm dahi çalmadan erken uyanma durumları yaşanabilir. Gece sık sık uyandığımızda veya dolu bir zihinle uyuduğumuzda uykumuzun kalitesini düşürürüz. Bu da uykusuzluğa ve baş ağrısına sebep olabilir. Kaliteli bir uyku uyuyamamak gün içindeki verimliliğimizi etkileyecektir. Bu zincir olaylar stres uyku düzenini nasıl bozar sorusunun önde gelen göstergeleridir.

Dolayısıyla zayıf bir bağışıklık, dayanıksız veya dolu bir zihin ve kalitesiz bir uyku stresin vücuda etkilerini daha da ağırlaştıracaktır.

Uzun süreli devam eden tüm bu etkiler sonucunda kronik stres belirtileri ortaya çıkar. Bu etkilerin kronikleşmesi stresin vücuda etkileri konusunu göz ardı edilemeyecek bir boyuta taşır.

Uzun Süreli Stres: Bağırsaklar, Tansiyon, Cilt Problemleri…

Dozunda ve kısa süreli stresin faydalı olduğundan yukarıda bahsetmiştik. Fakat uzun süre kontrol altına alınamayan stresin vücuda etkileri nelerdir? Kontrolünü sağlayamadığımız stres vücudumuzda daha somut sağlık problemlerine yol açabilen ciddi bir faktördür.

Uzun vadede stresin vücudumuza etkileri arasında stres sindirim sisteminin yavaşlaması ve tansiyon dalgalanmaları başta gelir. Sürekli alarmda olan zihin ve vücut sindirim sistemini geri plana atar. Ayrıca mide ağrıları, bağırsak düzensizlikleri, baş dönmeleri, ciltte akne, sedef veya egzama gibi dermatolojik rahatsızlıklar stresin vücuda etkileri arasındadır.

Biz bu yazımızda her ne kadar hormonlardan kaslara, bağışıklıktan psikolojiye stresin vücuda fiziksel etkileri için örnekler versek de, bu etkiler özneldir ve çeşitlendirilebilir. Bu yüzden stresli bir dönemden geçerken yaşadığınız farklılıklar hakkında endişelenmeden önce stresten kaynaklanabiliyor olacağını göz önünde bulundurmakta fayda vardır.

Peki Ne Yapmalı?

Stres müdahale edilebilecek bir seviyedeyken yapabileceğimiz birkaç basit ama etkili yöntem vardır;

Öncelikle ve en önemlisi yaşadığımız her stresin geçerli ve mantıklı olmadığını kabullenmek
Yaşadığımız durumun elbet geçeceği düşüncesini benimsemek
Nefes egzersizleri ve nefesin farkına varmak
Meditasyon, yoga veya egzersiz gibi vücudun ve stresten sıktığımız kasların gevşemesine yardımcı olacak aktiviteler
Temiz hava almak
Sosyalleşmek ve kaygılarımızı güvendiğimiz insanlarla paylaşmak
Stres olduğumuz konu hakkında düşünüp durmaktansa o konuya bir mola vermek

Bu yöntemler kendi kendinize uygulayabileceğiniz basit ama etkili yöntemlerdir. Eğer uzun süreli ve kontrol edemediğiniz bir stres durumu yaşıyorsanız ve aşırı stresin vücuda etkilerini kendinizde gözlemliyorsanız profesyonel bir destek almanızın sizlere daha çok yararı olacaktır.

Sonuç olarak bazı durumlarda yararlı olan stresin fazlası bizlere fiziksel ve zihinsel olarak zarar verebilir. Kalbimizden bağışıklığa, kaslarımızdan uykuya, sindirimimizden cildimize kadar aşırı stres tüm sistemimizi etkiler. Vücudumuzun işlevindeki bu bozukluk da yaşam kalitemizi etkileyecektir. Yalnızca geçici bir ruh hali olmakla kalmayan stresin etkilerinin daha yıkıcı ve kontrol edilemez olmaması için stresi yönetmeyi bilmek ve gerekirse yardım almak bütün sağlığımız için iyi olacaktır.

stresin vücuda etkileri

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Stres olunca vücutta neler olur?

Stres kalp atışını hızlandırır, kaslar gerilir, hormon dengesi bozulur ve vücut alarm moduna geçer.

Aşırı stres nereye vurur?

Aşırı stres kaslara, mideye, bağışıklığa, sindirime ve cilde etki eden bir rahatsızlıktır.

Psikolojik stres belirtileri nelerdir?

Anksiyete, huzursuzluk, sinir hali, sabırsızlık ve motivasyon kaybı stresin psikolojik etkileri arasındadır.

Sinir stresi vücutta neler olur?

Sinir ve stresin kişilerde fiziksel ve zihinsel olarak sağlık açısından bir çok etkisi olabileceği gibi, sürekli sinirli ve stresli olan kişiler kendilerini sosyal ortamlardan ve kişilerden soyutlayacak ve bu durum onların insan ilişkilerine de yansıyacaktır.