Tahtaya vur emi kızım,gece sakız çiğneme; büyüklerimizden duyduğumuz,çocukluk takıntılarımızın eserleri ‘inançlar’ neden her yaş da peşimizi bırakmazlar? İnsanlar neden batıl inançlara inanır? Bu sorunun cevabı,sadece kültürel bir mirasta değil,beynimizin en derinlerinde,aile geçmişimizde ve bir nevi savunma mekanizmamızda gizlidir.Bir yanımız geç bunları yahu derken,diğer taraftan başka bir ses peyda olur ve yap hadi şunu der.Kısacası bu ikilem yıllarca bizimle yaşar.
Her birimiz yaşamımız boyunca bir noktada mantıksız gelsede,bir ritüeli gerçekleştirmişizdir. Ne olur,olmaz ben yapayım dediğimiz,kendimizi ikna ettiğimiz bir harekettir.Ancak derinlerde ise bu olay ‘batıl inançlara neden inanılır’ sorusunun kökeninde insanın belirsizliklerin olan savaşı yatar.İnsan zihni,kaostan düzen yaratmaya ve rastgele olaylar arasında anlamlı bağlar kurmaya programlıdır.Dünya her geçen gün daha teknolojik,daha bilimsel ve daha gerçekçi bir hale gelse de,pek çoğumuz hala merdiven altından geçerken tedirgin,kara kedi geçerken saçına çeker hale geliyor. ‘Zeki insanlar bile neden kurtulamıyor’ oluşu Atalarımızdan gelen karmaları modern çağ ile harmanlayamıyoruz, bir an dalga geçtiğimiz durumların an geliyor esiri oluyoruz.Bir kalemi yıllarca saklayıp sadece onunla sınavlara giriyoruz,ve buna ne kılıf uydurursak uyduralım;sonuç hep batıl inanç meselesine evriliyor.
Beynimizin Zamanda Evrimi ve Kalıpları
İnsan beyni,hayatta kalmak için çevresindekilerden kalıpları tanımak üzere evrilmiştir.Yıllar önce ormandan gelen çalı seslerinin bir avcı mı,yoksa rüzgar mı olduğunu anlamak hayati bir önem taşımaktaydı.Çalı seslerini her seferinde avcı sanıp kaçan atalaramız, rüzgar sanıp bir aslana yem olanlara göre daha uzun yaşadı.İşte bu önleyici hata yapma eğilimi,bugün batıl inançların kökeni olarak karşımıza çıkıyor.
‘İnsanlar neden batıl inançlara inanır’ sorusunu yanıtlarken,beynimizin iyi derecede ikna edici savlar üzerinde durması kaçınılmazdır;iş görüşmesine giderken mavi renkte bir gömlek giymemizin sonucunda işe alınmamız arasındaki rastlantıyı, mavi renge kodlaması gibi hatalı geri bildirimleri,bir renge ve ya objeye bağlayabiliriz.Beynimiz olasılık ile rengi işe alınma sebebi gibi kadim bir mekanizmayı devreye sokar.Bu süreçte ’insanlar Batıl inançlara neden inanıyor’ diye düşündüğümüzde,cevabın aslında bir
güvenlik mekanizması olduğunu görürüz.Mantıksız olsa bile,bir manifesti yerine getirmek,beynimize o işin olacağı ilizyonunu verir.Bu ilizyon, modern insanın kaygılı dünyasında bile hala en güçlü yaşama tutunma ve umut etme biçimidir.
İlginizi Çekebilir: Beyin Neden Bu Kadar Karmaşıktır? Bilimin Hâlâ Çözemediği Sorular
Kontrol Duygusu ve Kaygıyla Başa Çıkma
Belirsizlik,insan psikolojisi için en büyük stres kaynaklarından biridir.Kontrol altına anlamadığımız durumlar karşısında kendimizi savunmasız hissederiz.Tam da bu noktada batıl inançlar ve kontrol duygusu devreye girer.Kaygılı hissettiğimiz her an;hastanede bir yakınımızdan iyi haber beklerken,piyangonun bize vurmasını dilerken küçük ritüeller bize sahte ama rahatlatıcı bir güven sağlar.
İnsanlar neden batıl inançlara inanır? sorusuna istinaden yapılan bir çalışma da Antropolog Bronislaw Malinowski’nın Trobriand Adaları üzerinde yaptığı ünlü bir çalışma vardır. Balıkçılar,güvenli olan lagün içinde avlanırken hiçbir batılı inanca inanmazlardı.Ancak belirsiz olan açık denize çıktıklarında,açınca başarılı geçmesi için karmaşık büyüsel ritüellere sarılırlar.Bu durum, modern dünyada batıl inançlar İçin de geçerlidir.Bir doktorun ameliyat öncesi yaptığı bazı hareketler,sanatçının konser öncesi aynı şeyi yemesi gibi örnekler,denizdeki balıkçılar ritüellerinde farksızdır.Hepsi kaygıyı yönetmek içindir.
Peki Batıl inançların psikolojik nedenleri sadece kaygı mıdır? Hayır, aynı zamanda yeterlilik duygusunu da beslerler.Kendini daha güvende hşsseden birey,stres altında daha iyi performans sergileyebilir.Yani aslında uğurlu nesnenin kendisi deiğil,o nesneye duyulan ihtiyacın yarattığı psikolojik rahatlama başarıyı getirir.Bu durum Batıl inançların insan davranışın etkisi açısından oldukça somut bir örnektir.
İnsanlar neden batıl inançlara inanır sorusunun farklı coğrafyalardaki yapılışlarına bakarsak; Japonya,Çin gibi ülkelerde 4 rakamı büyük bir tabudur.Bunun nedeni, 4 sayısının dokunuşunun ölüm kelimesi ile neredeyse aynı olmasıdır. Hastalerde 4.kat bulunmaz,asansörler de düğmeler genellikle atlanır.Bu durum,toplumsal saygının bireysel kararları nasıl şekillendirdiği dair harika bir örnektir.
Mısır ve makaslar Mısır’da makasın ucu açık bırakılırsa evin içine uğursuzluk geleceğine inanılır.
Rusya ve evde ıslık çalmak Ruslar’da ev İçinde ıslık çalmanın maddi kayıp getireceğine,hatta evin bereketini kaçıracağına inanılır.
Bu davranışların her biri,aslında toplumların kendi tarihlerinde yaşadıkları tarvmaları ya da arzuları nesneler ve hareketler üzerinden gerçekmiş gibi aktarm çabasıdır.insanlar neden batıl inançlara inanır diye derinlemesine baktığımızda,bu ritüellerin birer kültürel kimlik kartı olduğunu görmek mümkündür.
İlginizi Çekebilir: Karanlık Enerji Evreni Nasıl Genişletiyor? Bilim İnsanlarının 2025 Teorileri
Zeki İnsanların Paradoksu
Toplumda genel bir Kanı vardır: Eğitim seviyesi ve zeka artık batıl inançları azalır.Ancak araştırmalarım durumun hiç de öyle olmadığını gösteriyor.Peki,zeki insanlar neden batıl inançlara inanır bu sorunun cevabı,beynimizin çalışma prensibi olan çift işlem kuramında saklıdır.Araştırmalara göre zihnimizde iki sistem çalışır: 1.sistem hızlı,sezgisel ve duygusaldır.Batıl inançların doğduğu yer burasıdır. 2.sistem yavaş,mantıklı ve analitiktir.
Zeki insanlar da sistem 2 çok güçlü olsa bile,sistem1 her zaman aktifti ve genellikle ilk tepkiyi o verir.Bir bilim insanı,kara kedinin uğursuzluk getirmeyeceğini bilir;ancak içindeki sistem1 ‘ya doğruysa ne kaybederim ki? ’’diye fısıldar.Bu durum batıl inançlar psikoloji nasıl açıklanır sorusunun temelini oluşturur: Mantık ve sezgi her zaman uyum içinde çalışmaz.
Ayrıca yüksek zekaya sahip insanlar bazen olaylar arasındaki karmaşık bağlantıları daha fazla arama eğilimindedir.Bu da onları,aslında var olmayan anlamlar çıkarmaya daha yatkın hale getirebilir.İnsanlar neden batıl inançlara inanır dediğimizde,zekanın bizi bu biyolojik eğilimlerden tamamen kurtarmadığını,sadece onları gerçeklikten ayırt etme biçimimizi değiştirdiğini söyleyebiliriz.
Toplumsal aktarım ve Batıl inançların kalıcılığı Bireysel psikolojinin ötesinde batıl inançlar neden yaygın sorusunun bir diğer ayağı da kültürel
öğrenmedir.Çocukluğumuzdan itibaren yaşadığımız yetişkinler,aile büyüklerimizden gördüklerimiz,duyduklarımız İster istemez hayatımızın içinde var olmuştur. Anneannemizin gece aynaya çok bakma demesi gibi,bu inançların kültürel genlerimize işlemesi neden olmuştur.
Sosyal bir varlık olan insan için grup uyumu çok önemlidir.Bir toplumun parçası olmak,o toplumun ortak korkularının ve inanışların paylaşmayı da beraberinde getirir.Bu nedenle batıl inançlara inanma eğilimi, sadece bireysel bir tercih değil,aynı zamanda bir ait olma biçimidir. insanlar neden batıl inançlara inanır sorusuna verilecek cevaplar biri de şudur: Çünkü başkaları da inanıyor ve bu durum sosyal bir bağ oluşturuyor.
İnsanlar neden batıl inançlara inanır? Özellikle kriz dönemlerinde,ekonomik belirsizliklerde veya toplumsal travmalarda batıl inançların arttığı gözlemlenmiştir.İnsanlar gerçek önlemlerin yetersiz kaldığı büyük sorunlar karşısında,görünmez bir güce sığınma ihtiyacı duyar.Bu durum, teknoloji çağında bile astroloji,enerji çalışmalarına veya batıl inançlara olan ilginin neden hiç azalmadığını açıklar.
Batıl inançlar bir sorun mu,yoksa ihtiyaç mı? Sonuç olarak Batıl inançlara inanmak normal mi sorusuna cevabımız koca bir ‘EVET ’ olacaktır. Bu durum bir ruhsal rahatsızlık değil,insan dışından ayrılmaz bir parçasıdır.Eğer bu inançlar yaşamımızı kısıtlamıyor,obsesif bir boyuta ulaşmıyordu veya bilimin gerektirdiği gerçek kararları almamızı engellemiyorsa,size güvenli bir konfor alanı sağlıyor olabilir.Önemli olan kendimizi çok kaptırmamak ve onların tatlı ilizyonlar olduğunu hatırlamaktır.insanlar neden batıl inançlara inanır en samimi yanıt;hepimizin biraz olsun şansa ve kontrole ihtiyaç duymamız.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İnsanlar batıl inançlara neden ihtiyaç duyar?
İnsanlar Neden Batıl İnançlara İnanır: Temel neden belirsizliği azaltmak ve kontrol duygusu kazanmak.kendimizi çıkmazda hissettğimiz anlarda batıl inançlara sarılır,düzen hissi verir ve kaygımızı hafifletir.
Batıl inançlara inanmak psikolojik bir sorun mu?
Genel olarak batıl inançlar normal bir bilinç sürecinin parçasıdır.Ancak bu inançlar kişinin günlük hayatını bozmaya başlayıp takıntı haline gelirse profesyonel destek gerekebilir.
Zeki insanlar da batıl inançlara inanır mı?
Evet,zeka ve gerçeklik her zaman yan yana olmaz.Zeki insanlarda hissel düşüncelere sahiptirler ve boşlukları,kaygıları mevcuttur.Bu boşluklar da mantık dışı inançlara başvurabilirler.
Batıl inançlar nasıl ortaya çıktı ve neden hâlâ sürüyor?
İnsanlar Neden Batıl İnançlara İnanır: Tarihsel süreçte beynimizin kalıpları tanıma ve yanlış yorumlama mekanizmasıyla ortaya çıkmıştır.Günümüzde ise sorunlarla başa çıkma yöntemi olarak devam etmektedir.
Batıl inançlar insan davranışlarını gerçekten etkiler mi?
Kesinlikle.Örneğin,dışarı çıkarken nazardan korkan bir kişi üstünde mavi boncuk bulundurursa, nazardan korunacağı inancıyla rahat hareket eder.İnancın kendisi dolaylı yoldan sonucu etkiler.
Bizi sosyal medyadan takip etmeyi unutmayın!
Tiktok: Bilgatotiktokta
Instagram: Bilgatocom
Facebook: Bilgato
Twitter (X): BilgatoX
Yorum Yap :)